Διάβασα πρόσφατα το βιβλίο με τίτλο “Η Τεχνολογική Πολιτεία: Ισχυρή Δύναμη, Ήπια Πεποίθηση και το Μέλλον της Δύσης” (“Hard Power, Soft Belief and the Future of the West.” A. C. Karp and N. W. Zamiska. 2025). Παρακάτω είναι η δική μου ερμηνεία για το περιεχόμενο του βιβλίου.

Το βιβλίο είναι γραμμένο πρωτίστως για τις ΗΠΑ, αλλά παράλληλα και την υπόλοιπη Δύση. Η βασική επισήμανσή του είναι ότι, τις τελευταίες δεκαετίες, η «κοιλάδα του πυριτίου» έχει αφιερώσει την προσοχή της σε καταναλωτικά προϊόντα, ενώ έχει απόσχει συστηματικά από εγχειρήματα εθνικής σημασίας. Αντίθετο προς αυτήν τη νοοτροπία, το βιβλίο προτείνει τη σύμπραξη κράτους και επιχειρήσεων με σκοπό την ανάπτυξη εθνικά κρίσιμης τεχνολογίας. Παράλληλα, διαμαρτύρεται ότι τα έθνη της Δύσης έχουν παραιτηθεί από την ανάδειξη των πολιτισμικών αξιών τους και της εθνικής τους ταυτότητας, υπό το πρόσχημα της υποτιθέμενης ισότητας των πολιτισμών και της πολιτισμικής ποικιλίας που υποτίθεται ότι οι δυτικές κοινωνίες υποχρεούνται να καλλιεργούν στο εσωτερικό τους. Αντίθετο προς αυτήν τη νοοτροπία, το βιβλίο ενθαρρύνει τις ΗΠΑ και τη Δύση γενικότερα να διακρίνουν και να αναδείξουν εκείνες τις αξίες και ιδέες που είναι καλές για εκείνες, αλλά και να ενωθούν γύρω από την επίτευξη κοινών, εθνικών στόχων, με όχημα την ανάπτυξη καλύτερης τεχνολογίας.

Νομίζω ότι οι ιδέες του βιβλίου είναι καίριες και στη σωστή κατεύθυνση.

Δυστυχώς, όμως, ακόμα και για κάποιον που συμφωνεί με τη λογική του, το βιβλίο έχει και προφανείς αδυναμίες. Αφενός κάνει μόνο αποσπασματικές αναφορές σε παραδείγματα τεχνολογίας που θα είναι κρίσιμα στο μέλλον, χωρίς κάποιο συνεκτικό όραμα για το σκοπό και τη χρήση της τεχνολογίας. Αφετέρου κάνει επίσης μόνο αποσπασματικές αναφορές σε πτυχές της δυτικής παράδοσης που προτείνει να συντηρηθούν (πχ., ανταγωνιστική επιχειρηματικότητα και κράτος δικαίου), πρακτικά προσπερνώντας ή αγνοώντας πτυχές που αποτέλεσαν βάσεις για τη δυτική παράδοση, όπως την κλασική τέχνη και φιλοσοφία, ή το Χριστιανισμό. Οι αδυναμίες αυτές αποκρυσταλλώνονται στο κλείσιμο του βιβλίου: «ίσως άξιζε να καταστρέψουμε το παλιό, αλλά τώρα πρέπει να χτίσουμε κάτι άλλο στη θέση του». Μα αν πράγματι άξιζε να καταστραφεί το παλιό, τότε πάνω σε ποια βάση ή ποιο πρότυπο θα χτιστεί το νέο - και θα είναι όντως δυτικό το νέο κατασκεύασμα;

Για πάνω από διακόσιες σελίδες, το βιβλίο κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την εγκατάλειψη των κοινών αξιών και στόχων στη Δύση. Δυστυχώς, στο τέλος, φαίνεται ότι και η παιδεία των συγγραφέων του είναι προϊόν της ίδιας εγκατάλειψης. Έστω κι έτσι, το βιβλίο άξιζε να γραφτεί, διότι επισημαίνει σωστά ότι αφήσαμε κάτι να καταστραφεί χωρίς να το αντικαταστήσουμε — τώρα ας θυμηθούμε τι καταστράφηκε, και ας το επανεκτιμήσουμε καθώς χτίζουμε το νέο.