Η εκστρατεία των Αχαιών κατά των Τρώων έγινε, σύμφωνα με το μύθο, ως εκδίκηση για την αρπαγή της ωραίας Ελένης από τον Πάρη.

Είναι αξιοπρόσεκτο λοιπόν που, κατά τους πρώτους στίχους της Ιλιάδας, όταν ο Όμηρος κάνει αναφορά στα αίτια της συμμαχίας των Αχαιών, η Ελένη δεν ονομάζεται [1].

Συγκεκριμένα, στην αρχή της πρώτης ραψωδίας της Ιλιάδας, ο Αχιλλέας θυμίζει στον Αγαμέμνονα ότι “για τον Μενέλαο και, αναίσχυντε, για σένα ήλθομεν όλοι εκδίκησιν να πάρομε των Τρώων” — όμως η Ελένη δεν ονομάζεται (Α 158-160).

Επίσης, αν η εκδίκηση αφορά την αρπαγή της συζύγου του Μενέλαου, δεν είναι προφανές γιατί η εκδίκηση γίνεται για χάρη και του Αγαμέμνονα (“και, αναίσχυντε, για σένα ήλθομεν”). Στο σημείο αυτό θα περίμενε κανείς να διευκρινήσει ο Αγαμέμνονας: “Μα δεν ήρθες στην Τροία για δική μου εκδίκηση, ήρθαμε όλοι για να εκδικηθούμε την ντροπή του Μενέλαου, που είναι ντροπή και όλων των Αχαιών. Εγώ απλώς ηγούμαι της προσπάθειας.” Αντί γι’ αυτό, ο Αγαμέμνονας ξεχνάει και το Μενέλαο και βάζει μόνο τον εαυτό του στο κέντρο της εκστρατείας: “φύγ᾽ ευθύς· και χάριν μου να μένεις, εγώ δεν σε παρακαλώ˙ κοντά μου υπάρχουν και άλλοι να με δοξάσουν” (Α 173-175).

Όχι μόνο αυτό, αλλά αμέσως πριν (Α 152-157), ο Αχιλλέας λέει: “Εγώ δεν ήλθα εξ αφορμής των λογχοφόρων Τρώων να πολεμήσ᾽, ότι ποσώς εκείνοι δεν μου πταίουν· τα βόδια μήτε τ᾽ άλογα δεν βγήκαν να μου πάρουν μήτε στην μεγαλόσβολην, την ανδροθρέπτραν Φθίαν ποτέ μου εβλάψαν τους καρπούς, ότ᾽ είναι ανάμεσόν μας όρη κατάσκια πολλά και πέλαγ᾽ αγριωμένα[.]” Η Ελένη, λοιπόν, και πάλι δεν αναφέρεται, αφού ο Αχιλλέας δε λέει “δεν έκλεψαν τη δική μου γυναίκα οι Τρώες.” Αντί γι’ αυτό, κάνει μια σύντομη ανάλυση υλικών συμφερόντων και γεωπολιτικής: η δική του πατρίδα δεν υπέστη κλοπή αλόγων ή καταστροφή καρπών από τους Τρώες, και ούτε θα ήταν εύκολο να γίνει κάτι τέτοιο αφού η Φθία έχει άνδρες να την υπερασπιστούν και δε γειτονεύει με την Τροία. Ο Αχιλλέας, λοιπόν, δε βρίσκεται στην Τροία για δικούς του αμυντικούς λόγους. Γιατί όμως πρέπει να το διευκρινήσει αυτό, δεν αρκεί η εκδίκηση για την Ελένη;

Ίσως το όνομα της Ελένης να μην αναφέρεται διότι ο μύθος θεωρείται γνωστός στο κοινό. Ωστόσο, η απουσία αναφοράς σε τέτοιο κρίσιμο σημείο και από τους δύο ήρωες, η παρουσίαση του Αγαμέμνονα ως λόγου για την εκστρατεία, και οι ρεαλιστικοί υπολογισμοί του Αχιλλέα, αφήνουν μια ρωγμή στο μυθολογικό φόντο του έργου και υποβιβάζουν την αρπαγή της Ελένης σε πρόφαση για την εκστρατεία.

[1] Ομήρου Ιλιάδα, Μετάφραση: Ι. Πολυλάς. Μνημοσύνη, Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=158